23-12-2016 Blog Blog

Zwart-wit, met een snufje nuance

'Zwart-wit denken beperkt zich niet tot mensen met autisme'

December is traditioneel de feestmaand van het jaar. Gezellig elkaar ontmoeten tijdens het vieren van Sinterklaas, Kerst en de jaarwisseling. Voor mensen met autisme zijn juist die dagen niet altijd hun favoriete. Veel veranderingen, uit het normale leefritme en veel sociale situaties. Door mijn ontwikkeling de afgelopen jaren heb ik daar goed mee leren omgaan en zeker dit jaar kijk ik ernaar uit.

Ook is het op mijn afdeling voor examenafname drukker dan normaal, omdat mensen vanwege functioneringsgesprekken of deadlines nog snel voor het einde van het jaar examens komen doen. Die verhoogde druk kan voor stress zorgen en ook dat mensen meer vanuit zwart-wit-denken gaan handelen.

Laatst ging ik zelf in de fout, toen ik een collega met autisme aansprak naar aanleiding van terugkerend gedrag. Ik ben redelijk geduldig en heb daarin ook mijn grenzen. Ik had mij voorgenomen om bij het uiten van mijn irritatie dicht bij mijzelf te blijven, zoals de methode geweldloze communicatie adviseert. Gezien het verloop van het gesprek blijkt dat ik geweldloos communiceren nog niet helemaal onder de knie heb. Buiten beschouwing gelaten dat mijn collega dingen anders opvatte dan hoe ik ze bedoelde, werd ik weer met mijn neus op het feit gedrukt dat ook ik soms tactvoller in mijn communicatie kan zijn. Het gesprek mondde uit in een destructieve discussie, waarbij luisteren ondergesneeuwd raakte. Ik merkte bij mijn collega dat die in zwart-wit-modus schoot, emoties het overnamen en ons gesprek zelfs als conflict beoordeelde. Achteraf vind ik het vervelend dat het gesprek zich zo ontwikkelde en zie ik het als leerzaam voor mijn verdere ontwikkeling.

Overigens beperkt zwart-wit-denken zich zeker niet tot mensen met autisme. De laatste jaren wordt december voorafgegaan door een nieuwe traditie en beleven sommigen jaarlijks een hete herfst. Er wordt gestrooid met ongezouten en gepeperde meningen. Ik ga niet in op wat mijn mening in de Zwarte Pietendiscussie is, al vraag ik mij wel af of de Kerstman en zijn rendieren de volgende zijn.

Ik vind het interessanter om onderliggende factoren te beschrijven, op basis van hoe zo'n discussie gevoerd wordt. Boude beweringen, boze blikken en groepen die lijnrecht tegenover elkaar staan. Soms lijkt het mij alsof het met zwarte schmink en een witte baard zo moet zijn. De bedenker van de methode geweldloze communicatie stelt dat boosheid vaak een tragische uitingsvorm van een behoefte kenbaar maken is. En van mijn coach heb ik geleerd dat achter zwart-wit-denken eigenlijk altijd angst schuilgaat.

Mijn vermoeden is dan ook dat bij dergelijke discussies of ander zwart-wit-handelen er sprake is van een onbevredigde behoefte, die soms juist destructief wordt geuit. Bijvoorbeeld behoefte hebben aan erkenning van geleden leed of het voorkomen van voortduren daarvan. Een probleem dat ik zie is dat de manier van communiceren zorgt voor verwijdering tussen betrokkenen. Dat terwijl luisteren naar elkaar en toenadering tot elkaar nodig is om draagvlak te creëren voor eventueel noodzakelijke veranderingen, waarmee de meeste mensen tevreden kunnen zijn.

Dat hoeft niet te betekenen dat uitkomsten slappe compromissen worden. Integendeel, want door constructieve gesprekken kan een stabiele basis van onderling begrip en handelen worden gelegd. En door gezamenlijk een win-win-situatie te creëren, ontstaat er een voedingsbodem voor eventuele verdere samenwerking en verrijking van welzijn.

Door met zorg met zout om te gaan, haal je het beste in eten naar boven. Datzelfde geldt voor nuance in intermenselijke communicatie. Ondanks dat angst als emotie bij mensen met autisme bovengemiddeld vertegenwoordigd is, is het mogelijk om daar steeds beter mee om te gaan. Dat vergt durven veranderen en onder meer daarover schrijf ik de volgende keer.

Ik wens jou gezellige en smaakvolle feestdagen en alvast een tevreden 2017!

Reageren? Graag! Bijvoorbeeld via Twitter of LinkedIn.